© 2008
Janko Vujinovic
janvujin@wp.pl
![Vučji nakot
roman,
Prosveta, Beograd, 1986, strana 1-295.;
drugo izdanje, INP Književne novine-Komerc, Beograd, 1996. strana 1-310.
Recenzenti: Svetlana Velmar Janković i Branislav Petrović.
recenzije/izbor iz press materijala
Svetlana Velmar Janković: Recenzija romana Vučji nakot Janka Vujinovića. Prosveta, Beograd, 1986.
Branislav Petrović: Vučji nakot, roman . Prosveta, Beograd, 1986.
Mirko Đorđević: Otvoreni roman Janka Vujinovića . Govoreno na promociji u Trsteniku, 2. 9. 1986.
Tvrtko Kulenović: Hajka na vuka . (Polja, Novi Sad, ?).
Božidar Milidragović: Seoski prizori . Novosti, Beograd, 10. 8. 1986.
Aleksandar Jovanović: Nestrpljivi pripovedač, ili, kako je Jugoslav upucao Svetog Savu (prikaz). Književne novine, Beograd, broj 721, od 1. 12. 1987. strana 8.
Radosav Stojanović: Umetnost je u sećanju naroda . Jedinstvo, Priština, 28. 3. 1987.
Ljiljana Šop: Hajke i bežanije . Borba, Beograd, 27-28.12. 1986.
Ljiljana Šop: The rhapsodiy of Saint Sava, Relations, Belgrad, 1-2, 1987., str. 122-123.
Mihailo Blečić: U zemlji kurjačkoj . Radio TV revija, Beograd, 10. 4. 1987.
Vuk Cerović: Novo doba u selu Kurjacima . Izraz, Sarajevo, 1-2, 1987. strana 173-175.
Dobrivoje Mladenović: Čitaj i daj dalje . Ekspres politika, Beograd, 9. 8. 1986.
Gojko Antić: Praelemenat tradicije u romanu Janka Vujinovića . Stremljenja, Priština, broj 3, maj-juni 1987. strana 132-136.
Dragan Radović: Ljudi, vuci i znaci . Bagdala, Kruševac, broj 334-335, 1-2, 1987. strana 33.
Svetislav Stanišić: Priča o hajci na vukove u selu Kurjacima . Venac, Gornji Milanovac, broj 150, mart 1987.
Milovan Vitezović: Ideologija i mitologija . Jež, Beograd, 24. 10. 1986.
Dušan Balan: Vučji nakot ili delatni mozaik . Borba, Beograd, 18. 6. 1987. strana 8.
Savo Ćeklić: Život u vratolomijama . Oslobođenje, Sarajevo, broj 13860, 21. 1. 1987., strana 9.
Ljubomir Ćorilić: Povest o ratovima, deobama, prinudama, narodnoj vlasti . Provincija, Šabac, broj 47, januar-mart 1987. strana 103-106.
Iso Kalač: Motivi bez forme . Komunist, bosansko izdanje, Sarajevo, broj 1562, 20. 3. 1987.
Valerija Por: Žive rane istorije (intervju). Ekspres politika, Beograd, 4. 1. 1987.
Stefan Grubač: Vuk a pasje vreme (razgovor). Oko, Zagreb, 29. 11. 1986.
Rodoljub Ivanović: Izdašna knjiga . Lozničke novine, Loznica, 10. 10. 1986. strana 10.
Jovan Sarić: Čovjek je čovjeku vuk . Govoreno na promociji knjige u Štrpcima.

Gojko Antić
Praelemenat tradicije u romanu Janka Vujinovića
Ništa čudno: kao i drugi pisci (Lalić, Tišma, Stevanović) Janko Vujinović, predstavnik mlađe generacije pisaca ušao je u svet naše literature pisaca knjigom pesama "Mukla raspuklina" (1973). Ali, kao i pomenuti pisci, svoju punu književničku afirmaciju, on postiže u oblasti proze. Knjigom pripovedaka "Knjiga o radovanju" (1979) Vujinović je oporim jezikom stvorio čudesne slike sa lirskim kolopletom na temu poratnog vremena, vremena agitacije, otkupa, političkih kolebanja i previranja. "Knjigom o radovanju" on je ostavio utisak o sebi kao piscu koji veoma dobro poznaje i vlada jezikom. Romanom "Vučji nakot" Vujinović, zapravo, nastavlja započetu stvaralačku avanturu karakterističnu gotovo za sve pisce koji žele da prinove svoj opus novim delom i drugačijim pristupom jednom te istom prostoru i vremenu. Ovo prilikom on se odlučio za roman kao formu izražavanja i saobražavanja u kome je sabio jedan vremenski i duhovni prostor naše stvarnosti.
Sadržaju i misaonosti Vujinovićevog romana "Vučji nakot" prethodi usmena tradicija i nacionalna kosmogonija. Sam početak romana, dakle, prve rečenice čine poziv čitaocima na čitanje romana koji ima takozvani "neprozirni" sadržaj i refleksivni jezik. Ali, tim istim rečenicama pisac želi da skrene pažnju, pojača želju i čitaočevu radoznalost za onim što se dešava dalje. Pre svega, početak romana upućuje na jednu neraskidivu vezu između oralne tradicije i pisane i umetnički pravljene proze. Pričanje o nebeskim pojavama na dan 27. januara po novom kalendaru počinje govorom prvog lica, letopisca ("Pucaju grane, drveće ječi, slušam taj lelek, ljudski."). I ne slučajno, prvo lice u uvodnoj glavi romana, prvenca "Vučji nakot" Janka Vujinovića postalo je dominantno; ono se kod pripovedanja upliće kao čin sistemskog postupka uobičajenog, inače, za epsku formu (pesmu). Time je pisac stvorio sve potrebne uslove da kroz dramu stradanja progovori argumentovano i autoritativno i nacionalnoj povesti na njegoševski način, jezikom kolektivnog iskustva. Uvodni tekst romana "Vučji nakot" u mnogome podseća na atmosferu poznate narodne pesme "Početak bune protiv dahija". Time su "Kurjaci, to zamišljeno mesto dešavanja radnje podignuto na nivo oratorijumskog prostora sa paralelnim sudbinama: pojedinaca i kolektiva. Značenjima i znamenjima nacionalne tradicije gotovo po ko zna koji put potvrđeno je pravilo da se otvaraju dobra umetnička dela sa originalnim rešenjima onda kada se pisci (umetnici( vežu višestruko za tradiciju. Vujinović se, kao i Andrić, kao i Miljković u pesmama ("Mukla raspuklina"), u pripovetkama ("Knjiga o radovanju") a pre svega, u romanu "Vučji nakot" vezao za našu bogatu tradiciju i istoriju, za naš jezik i psihologiju, za sadržaj i smisao naše epske poezije koja, evo, i danas predstavlja nepresušno vrelo za napajanje i nadahnuće mnogih naših pesnika i pripovedača. NJome se, uostalom, kao što je već rečeno, napajao i jedan Ivo Andrić. A Vujinović je, zapravo, jedan od onih pisaca koji u svom stvaralaštvu sledi vukovsku liniju pričanja koja vuče korene iz narodnog stvaralaštva i nastavlja da traje preko Andrića, Selimovića, Lalića, Ćosića, Markova, Selinića i drugih do današnjih dana. I još nešto: poput pomenutih pisaca i Vujinović u sam čin stvaranja romaneskne priče obilato koristi i unosi takozvani čin slušanja priče. Time, kao i u narodnoj poeziji, on želi da pribavi svojoj prozi takozvanu "prednost čitanja" kroz pojam samostalnosti. A on se, taj pojam samostalnosti, ogleda, upravo, u neprimetnom prekidanju s onim što pisac želi da kaže - jednostavno čitalac se prilikom čitanja Vujinovićevog romana "Vučji nakot" "odvaja" od reči i stvara na osnovu njegovog sadržaja jedan svoj vlastiti tok kretanja (čitanja). Takvim činom pisanja ovaj osećaj su uspešno podsticali u svojim delima Dostojevski, Balzak, Defo. Na kraju treba samo dodati da je početak Vujinovićevog romana neobičan, originalan, izazovan.
Pisac koji je rođen posle rata bavio se veoma relevantno našom stvarnošću u toku i u vremenu neposredno posle rata; on je jednim delom obuhvatio istine o jednom vremenu, o jednoj godini naše jake ideološke konfrontacije i diferencijacije, o onoj zlokobnoj 1948. Naime, za početak romana "Vučji nakot" korišćena je veoma uspešno i biblijska vizija apokalipse s temom o "poslednjem vremenu" i narušavanju (među) ljudskih odnosa. Uvodni tekst "Nebeske pojave, životinje" može se shvatiti kao potpuno samostalna celina koja daje viziju poslednjeg vremena, ali i kao jedan svež, prikladan okvir za ono što će se dešavati tih dana i godina u mestu Kurjaci. Dvojstvo kompozicije proizilazi uz uvodnog dela koji kao praelement tradicije sadrži ostatke mitoloških verovanja i poetskih elemenata o prapretku Svetom Savi, vođi vučjeg čopora. Jer, po mitološkim verovanjima i srednjevekovnim zapisima naš predak je vuk. Tako se, eto, može objasniti sintagma "vučji nakot" koja je iskorišćena i kao naslov romana. Po rečima samog autora ona je nastala iz atmosfere mitske svesti. Ako je naš predak vuk onda je i naš narod vučiji narod. Logično je onda što je Sveti Sava, pastir i vođa vučjeg nakota. Međutim, sintagma "vučji nakot" može da se objašnjava i u horizontali konkretnog značenja. Radnja romana vezana je za mesto Kurjaci i njegove meštane Jurjačane koji na sam Savindan organizuju hajku na vukove. Nju vodi Jugoslav Vukojević, predsednik narodnog odbora. To bi doduše bila i glavna suština priče i začetak fabule romana koja je, da posebno naglasimo, dosta originalno postavljena i bogato građena sa nizom događaja i likova. Na primer, pored glavnog pripovednika toka - organizovanje hajke na vukove - Vujinović kroz dvadeset i pet poglavlja postepeno i sukcesivno uvodi nove likove, nove pripovedne tokove i priče, kao što je ona o dečjim igrama. Iako date u vidu dečjih nestašluka, one nisu ni malo naivne, jer njeni akteri i učesnici su prerasli za naivne dečji igre, a još uvek nedorasli za neke ozbiljnije poduhvate. Ono što se na toj liniji romaneskne priče iznosi i dešava dosta je surovo i sirovo dato. Pa ipak, mora se priznati da je ta surovost dečačkih postupaka u duhu vremena u kome oni organizuju te svoje igre. Postoji i treći tok priče. NJu "vodi" Bogdan Džambas, akter događaja, sadašnjih i ranijih. Bogdanova priča teče neobavezno i neobavezujuće - dijalog-monolog se odvija uz čašicu rakije (šljivovice) u dvorištu ispred kuće domaćina - naratora. Dijalog-monolog se odvija između pričaoca (Bogdana Džabasa) i slušaoca (samog pisca). Prvi učesnik dijaloga-monologa je aktivni učesnik (sudionik) romaneskne priče, a drugi, slušalac pasivni; na njegovo prisustvo s vremena na vreme upozorava u toku monološke priče sam pričalac obraćajući mu se, ili pak zamerajući mu to što sumnja u ispravnost i istinitost ispričanog. No, između jasno naznačenih nivoa priča postoji i četvrti tok priče koji se odnose na one koji su u toku ratova iz ovih ili onih razloga nastradali, nestali i tako "ispali" iz aktive romaneskne priče. Međutim, bez njihovog prisustva, bez prisustva tog četvrtog toka i ostale priče bi ostale dosta nejasne i maglovite. Pa ipak, svi ti tikovi su međusobno isprepletani i izukrštani i kao takvi ini teku u dosta mirno i sporo u vidu kakve mozaične predstave o poratnim godinama. U liku majke Kate dočarana je sva tragika života, posebno onog na selu. I nije slučajno ona vezana za sudbinu ženskog lika, majke Kate, nesrećne supruge čiji je čovek ostao negde u Rugovskoj klisuri na putu za Solun za prve prvog rata, mučene majke i žene koja je pretrpela sve patnje i muke ovoga svesta i prostora. Dva sina blizanaca odlaze za vreme ovog rata na dve strane - jedan u partizane drugi u četnike - i ginu. Ova prostodušna žena ćutke prima pečat sudbine i ostaje postojano i dostojanstveno da opstaje na ovoj našoj balkanskoj promaji. NJenu porodicu, kao i toliko drugih, istorijskim procesima i političkim igrama i spletkama iskorišćena je kao klica razdora, raspada i nesreće.
U uvodnom delu romana "Vučji nakot" Vujinović kao da je za model uzeo početak epske pesme "Početak bune protiv dahija" i njen kompozicioni oblik. Prateći zahteve predanja iz pesme Vujinović je, naravno, stvorio novu kompoziciju sa osavremenjenim elementima stvarnosti u prostoru zbivanja - imaginarnom selu Kurjaci. U pitanju je, kao što se vidi, takozvana mitska freska stvarana postupno grcavim i iskidanim, nabacanim i u konturama datim mislima i rečenicama. Vujinovićeva nabujala, nabrekla, prepuna i sočna rečenica stvara takvu vrstu priče koja, da tako kažemo, nestaje u jeziku, koja jednostavno prerasta svoj sopstveni izraz. Doduše, uvodni tekst "Nebeske pojave. Životinje" pisan je kao kakav haos i košmar koji okružuje čoveka i ugrožava njegovo biće. U najkritičnijim momentima svi ti košmarni nakoti i haos atakuju na sva čula, na nerve - vidi se, oseća, čuje se nešto, učestvuje se u nešto, nešto što kroz sva čula napada ljudsko biće, njegovu egzistenciju, prapostojanje, samo postojanje.
Međutim, biblijski pojam "poslednjeg vremena" ovde se sagledava i potvrđuje kroz realnost kao evokacija preživljene prošlosti čija se istinitost vezuje za godine velikih istorijskih promena - 1914., 1941. i 1948. Za pomenute godine vezuje se povest o selu Kurjacima, povest o tragedijama i životima njegovih žitelja - ona (ta povest) služi kao dokaz autentičnog kazivanja, ali i kao opravdanje za stvarnu, živopisnu, elementarnu kosmogonijsku prirodnu pojavu spajanja i izjednačavanja dana i noći u, kako kaže sam pisac, ni dan ni noć. Tema "zlog vremena" vezuje se za nacionalne, društvene, političke prilike i istorijske uslove koje se uklapaju u opšti okvir, u atmosferu narušenih (među)ljudskih odnosa, stvorenih nepoverenja, potpunih izopačenosti i samog zakona prirode. Ozbiljnost prilaženja temi, tendencija za njenom konkretizovanošću naravno, podrazumeva i kazivača (letopisca) koji se slaže s događanjima, ili ih, pak, kroz oponiranje i sumnjičavost osuđuje. On se drži neminovnosti događaja, ali on se u tom prirodnom toku može i distancirati.
Tekst romana "Vučji nakot" deli se na dva dela, pa se zapravo i "poslednje vreme", sama stvarnost tog vremena i prostora doživljava različito, dvostruko. Takva organizacija paralelnih slojeva nudi izvanredna kompoziciona rešenja. Kroz takozvano dvojstvo vreme i prostor u romanu se simetrično odvijaju i smenjuju. Prostor zbivanja je veoma srećno i originalno rešen: zbivanja se prate u užem smislu kroz označeni lokalitet (Kurjaci) pojmom (mestom) Kurjaci, ali on se prati i šire, na prostoru čitave Srbije. I sve to pripada ravni realiteta i istorijskom vremenu koje se prelama kako je već rečeno, kroz 1914., 1941., 1948. Ove godine su ključne godine. Ali uporedo s tim vremenom koje prati realni deo romaneskne priče u Vujinovićevom romanu odvija se još jedno vreme - vreme mita i predanja - koje u osnovi ima sada jednu nebesku Srbiju, nebeske Kurjake, nebeskog Svetog Savu i niz drugih nebeskih vučjih nakota. Mitska panorama prostora i vremena u užem i širem smislu ukršta se sa panoramom konkretnog prostora i istorijskog vremena. Sve to, imajući u vidu početak romana "Vučji nakot" koji se s krajem veže i zatvara kao kakav mitsko simbolični krug sa naznačenim neuralgičnim tačkama (godinama) - svodi na jedno uspešno jedinstvo i apsolutnost sadržaja jer se u fabuli romana istovremeno uključuju i mitovi i stvarnost, mnoštvo pojedinačnih likova nasuprot takozvanom kolektivnom junaku-nacionu. Kolektivni junak traje kroz istorijsko vreme, kroz vreme triju ključnih godina i značenja vlastite nacionalne tradicije. Sve je to, naravno, praćeno kolektivnim dijalogom koji je prepun narodnih mudrosti i osećaja za jezik za razliku od onih pojedinačnih likova koji se prepoznaju jedan od drugoga upravo po karakterističnoj boji kazivanja i svom načinu obraćanja; i njihova je pozicija govorenja, kao i kod kolektivnog junaka, nabijena do maksimuma. Gradnja likova kroz pojedinačnosti (Vuk Vukojević, Stanko i Stojan, Milan i Mile, Dobrica i Dobrivoje, majka Kata) i kolektivnost (naciono) ima svoje duboko opravdanje iz više razloga. Pre svega, pisac je na taj način hteo da obradi i afirmiše etički problem prenošenja istine o poreklu i postojanju kroz vreme i prostor od onih svojih prapočetaka do danas, ali i ona problem prenošenja etničke istine o sebi s kolena na koleno, od oca na sina. Stvorenim istinama o jedinstvu vremena (mitskog i istorijskog) suprotstavlja se pričalac (letopisac) kao kakva asimetrija. On (pričalac) ide obrnutim redom, drugačije datim činjenicama i podacima stvara sumnju u ono što se misli da jest tako bilo.
Romanom "Vučji nakot" Janko Vujinović nastava jednu već prisutnu romanesknu liniju koja vuče korene od Andrića, preko Lalića, Selimovića, ]osića, Markova, Popovića, Selenića. Međutim, mora s epriznati da se Vujinović u "Vučjem nakotu", u odnosu na svoje uzore, usredsredio na uže poimanje mita, koji se u samom sadržaju, u toku napretka romaneskne priče mit značenjski proširuje do univerzuma. Romanom "Vučji nakot" Janka Vujinovića naša literatura je dobila jedno značajno delo, koje kroz dobro osmišljenu organizaciju priče nudi svež sadržaj sa posebnim sistemom poruka.
"Stremljenja", Priština, Broj 3, maj-juni, 1987.

Mirko Đorđević
"Otvoreni" roman Janka Vujinovića
Nema neke veće teškoće - to se opaža - u određivanju, u smislu neke tipologije, prirode romana Janka Vujinovića Vučji nakot. Naime, pažljivije čitanje ovog vrednog romansijerskog ostvarenja uverava nas da je pred nama - naravno, imamo na umu principe Kajzerove tipologije - roman radnje, ali jednako i roman likova. Radnja romana je uobličena u doista bogatu, čak veoma razgranatu, fabulu koja je vođena s mnogo smisla za moderno epsko pripovedanje. Po elementima koji se nameću lako raspoznajemo jednu dimenziju prostora, vremena i same radnje - selo Kurjaci, negde u Srbiji, godina 1948. i hajka na vukove koju je povela vlast. Ti su elementi upotpunjeni drugim. Raspoznajemo toponime, ali je mnogo i takvih koji pripadaju svetu piščeve imaginacije. Ta dvostrukost je jedna osobenost koja se zapaža na svim nivoima ove maštovito građene romansijerske strukture kakvu nam nudi Vujinovićev roman Vučji nakot. Naime, dvostrukost opažamo već od samog početka romana, od njegovog otvaranja koje na su ovom zapisu i zanima kao problem. Pred nama je realna Srbija, realna je njena prošlost viđena u delu, ali ima u tom viđenju i nekog pomeranja prema drukčijim prostorima. Jednostavnije rečeno, pored istorijskih realiteta koje lako raspoznajemo, predočena nam je i jedna imaginarna Srbija, zemlja iz kolektivnog sećanja koje neuništivo traje u svesti ljudi. Dvostrukost se još opaža - pomenimo samo još jedan važan primer - i u korišćenju vremena kao elementa strukture. Naime, u romanu imamo jasno istaknute tri vremenske tačke, godine 1914, 1941 i 1948.
Reklo bi se, barem po nekim elementima koji se takođe relativno lako opažaju, da je roman Vučji nakot hronika ili neka vrsta istorijskog romana. Međutim, radnja u njemu ne sledi hronološki princip a njegova "istorija" je daleko od one što znamo iz tradicionalnog istorijskog romana. O tome nam rečito govori već prvo poglavlje romana, ono kojim ćemo se u ovom zapisu i pozabaviti. Ono je upravo u funkciji "otvaranja" romana u celini. U jednoj "fusnoti" (a tu tehniku Vujinović vešto koristi) pisac nas obaveštava da će priča o Vuku Vukojeviću, "čoveku lake ruke" obavezno izgubiti "jedinstvo radnje, mesta i vremena". Već taj princip premenjene poetike nas uverava da je ovaj roman "otvoren" drugačije nego što se to čini u romanima tipa hronike ili istorijskog romana, ali istovremeno potvrđuje još jedno ovde sprovedeno načelo, umetnički zavidno ostvareno. U romanu Vučji nakot srećemo na specifična način građen unutrašnji prostor kakav imamo samo u modernim umetničkim tvorevinama.
Posebnu ulogu u tom smislu imaju prvo i poslednje poglavlje romana - u njima je sadržano i ono što smo označili kao novinu.
Radnja romana započinje na Savindan godine 1948, ali se neprestano vraća nazad, kao što se kreće i nekud - napred. Odatle se otvaraju vremenski krugovi, odatle se širi prostor romana, odatle se raspoznaju dva glasa, što sve potvrđuje postojanje dveju ravni odvijanja radnje romana u celini. Tako se priča o tradicionalnom i poslovičnom seljačkom nepoverenju prema svemu onom što vlast naumi da učini prepliće s pričom koja se izvlači iz kolektivnog pomaćenja naroda u celini. Zato Vujinovićev roman i ne počinje gde započinje priča o jednom seljačkom "vuku", o Vuku Vukojeviću, nego u onom prostoru gde se pred nama otvaraju jedna maštovito sagrađena istorijsko-mitološka vizija, svojevrsna "panorama". Tu se sreću i zemaljska i nebeska Srbija, realno i imaginarno, glas individualne svesti i onaj drugi glas - glas kolektivnog pamćenja. Ta vizija se događa na Savindan i naglasak je stavljen na iskaze kao što su - "Nebesa zaustavljena, sleđena, A otvorena".
Da prvo poglavlje ima funkciju upravo jednog takvog "otvaranja" pokazuje i činjenica da se isti elementi sreću i u završnom poglavlju. Zato ćemo pomenuti osnovni, po našem sudu karakterističan sistem iskaza. Jednostavnije rečeno, ono što su Vujinovićevi junaci naslućivali u "otvorenim nebesima" na početku romana, javiće im se sasvim jasno u liku Svetog Save koji vide na kraju romana, na kraju priče kada se iznad zemaljskih prostora ponovo uspostavljaju uobičajeni, da kažem vekovni nebeski prostori.
Pogledajmo samo neke od tih za strukturu romana Vučji nakot doista karakterističnih primera.
Na početku prisutan "kolektivni junak" je, naravno, narod. Ljudi vide "narod što prema Srbiji s juga i zapada i severa beži. Burad punu pokopanih ljudskih očiju na talasima reke Save. Kaznene ekspedicije. Razbojišta, grobove. Tri hiljade streljanih Jadrana mašu Kurjačanima iz nebesa, jer Kurjačani u nebo gledaju i odmah iza streljanih - vide trideset-četrdeset hiljada mladića koji se bolno osmehuju u oblacima rumenim iznad ravnog Srema. Dan oslobođenja sela. Lepo, pusto ostrvo usred mora plavog a na otočju - hiljade očajnika, Goli otok. I deca kako raskidaju mačke, odraslo u hajci na vukove. Otkopavanje grobova, skupljanje kostiju. Oduzimanjem poslednje merice kukuruza, prosecanje puta kroz naselje. Svetog Savu nasuprot hajkačima. Velike građevine. Stotine premlaćenih mladića i devojaka ispred nekog podvožnjaka. Reke pune otrova, uginule ribe u vodama, fabrike iz čijih dimnjaka prekriva dim što im pluća razjeda. narod koji opet s Kosova na sever beži, po ko zna koji put..."
Ovakvim otvaranjem Vujinović uspeva da reši uvođenje onog dvostrukog plana, plana zapravo mnogostrukog - roman pripoveda i prošlost i sadašnjost našeg naroda. Osobena je funkcija ovako iskorišćenog sistema "otvaranja". Takvo "otvaranje" u prvom redu oivičuje radnju romana, radnju koju pripoveda kazivač u romanu, kao i onu koju pisac svojim "komentarima" ostavlja u sredini - na nju ćemo se posebno vratiti. Ono što je, kako se nama čini, najvažnije nalazi se u nečem drugom. Ovakvim postupkom Vujinović je istakao smisao romana. Na kraju dela u jednom poglavlju koje je funkcionalno istovetno sa prvim poglavljem - i njegov karakteristični znak je u "stvaranju" - ljudima se javlja mitski avatar vukova, vođa "Srba vukova", Sveti Stefan, njihov daleki predak. Sama reč "vuk" sa svim izvedenim rečima iz nje, u romanu je mnogo puta upotrebljena, stekla je ulogu specifičnog znaka, osobenog simbola koji pomaže pitanju i odgonetanju smisla romana. A smisao je u tome da jedan narod, i u ratu i u miru, i u običnim i u ključnim momentima svog života nastavlja svoj hod, produžava svoje traganje za sopstvenim identitetom. "Otvaranje" kojim se Vujinović služi omogućava da se u prostor samog romana uvede i prošlost i budućnost naroda, prelomljene kroz tačku koja je, naravno, u sadašnjosti.
Ovaj momenat - uz ostale kojim se ovaj zapis za sada ne bavi - važan je za razumevanje Vujinovićevog romana. On čini ovo delo vrednim, izuzetno vrednim među delima mlađih naših savremenih srpskih proznih pisaca...
Govoreno na promociji romana u Trsteniku, 2. 09. 1986.

Ljiljana Šop
Svetosavska rapsodija
Da se u savremenim romanima ponovo vraća velika tema sela, i to upravo u vreme kada ono gubi svoja osnovna, tipična, obeležja, već je sasvim izvesno. U ovom romansijerskom povratku seoskom životu kao autentičnom vidu ljudskog nacionalnog i društvenog postojanja naglašeno je izražena svest o tragičnoj sudbini seljaka u našim bunama, ustancima i ratovima bogatim prostorima, kao i svest o izvesnoj krivici zbog nepravde koje su seljačkom narodu nanete u novijoj našoj istoriji.
Na sreću, u delima vrednim naše pažnje svest o kojoj govorimo poseduje pravu meru, a kritički duh autora zbori zarad istine, tako da ne uočavamo težnju ka idealizaciji ili glorifikovanju sela, koja bi životno i umetnički zvučala danas anahrono, već se susrećemo sa odmerenim, promišljenim i nadasve istinoljubivim kazivanjem.
"Vučji nakot" Janka Vujinovića je roman o posleratnom srbijanskom selu, ali nipošto samo to. Reč je o delu sa više paralelnih narativnih tokova, polifonično komponovanom, razuđene fabulativnosti, naglašene dramske tenzije i nesvakidašnjeg stilskojezičkog naboja. Autor svesno i dosledno sukobljava epsku formu svoga romana sa lirskom, ili dramatičnom, ili rafinirano, ironičnom svojom rečenicom, gradeći upravo iz takvog suprotstavljanja jedan specifičan model pripovedanja koji smatramo originalnim i uspelim.
"Vučji nakot" počinje i završava kao apokaliptička fantazmagorija koja seže od istorijskih vremena ka mitskim predstavama čoveka o korenima vlastitog postojanja. Roman se prostire u nekom svom, fantastičnom i fiktivnom vremenu natprirodne studeni i otvorenih nebesa, u prostoru izmišljenog sela Kurjaci, ali istovremeno i u konkretnom vremenu (imenovanom kao Savindan, 27. januara 1948) i prepoznatljivom prostoru piščevog detinjstva.
Jedno izrazito moderno osećanje da u roman može da prodre sve, bez reda i obaveze da se digresije pravdaju ičim drugim do sveobuhvatnošću života i znakom jednakosti između života i priče, čini Vujinovićev roman rastresitim, otvorenim, mozaičnim i nekonvencionalnim. Ipak, romanom vlada i spoznaja da je apsolutna sloboda u svemu, pa i u pripovedanju privid; stoga autor humornim fusnotama upozorava čitaoca da se sve može kazivati i drukčije, pa i tumačiti drukčije (jer je u pitanju izbor puta ka umetničkoj istini), a da se životna istina i govor činjenica ne ugroze.
Početak i kraj "Vučijeg nakota" zatvaraju jedan isti mitski krug nad "nebeskom Srbijom" (termin Mirka \orđevića); sve ostalo su zlehude seobe, bežanije i krvarenja po konkretnoj Srbiji i izvan nje, i muka seljačka, vazda ista, tako da istorijska zbitija i društvene promene katkad liče samo na dekor u kome se odigrava jedna ista, neprestana i neizbežna tragedija. Seljačku psihologiju vekovima vajaju isti činioci: surova borba sa elementarnom prirodom, glad kao čest ishod te neravnopravne borbe ili pak strah od nje, siromaštvo kao usud i krst; neizbrisiv trag na psihologiju srpskog seljaka utisnula je, bez sumnje, i ratnička istorija ovog naroda.
Vujinoviću kao da je više stalo da savlada put na kojem će osvetliti kolektivnu sudbinu i njome izgrađen kolektivni profil seljačkog naroda; stoga je u prvom planu romana najčešće narod kao neka vrsta kolektivnog junaka koji govori glasom kolektivne podsvesti (nacionalne legende i mitovi, folklor) i glasom iste takve svesti (horsko protivljenje hajci na vukove ili komentarisanje postupaka nove vlasti). Tek u drugi plan pisac stavlja individualizaciju kao princip gradnje nekolikih pojedinačnih likova koji i nisu romaneskni junaci u klasičnom smislu toga pojma, već neka vrsta ilustrativnih pokretača pojedinih niti mnogostruke fabulativne građe. Takav je, neosporno, ^ovek Lake Ruke Vuk Vukojević, u takvoj su funkciji šestorica dečaka čije surove igre Vujinović s obiljem detalja opisuje u pet impresivnih poglavlja "Vučjeg nakota".
U samoj ideji da Kurjačane (čije je mitsko srodstvo sa vukovima vidljivo iz njihovih ličnih imena, prezimena, naziva sela, pa i njihove vučje ćudi i brojnih karakternih osobina) terajući na hajku na vukove, osetan je paradoks kao umetničko sredstvo za izvršenje jedne besmislene situacije. Nije li suština naredbe o samokažnjavanju, pa i samozatiranju? Iz ovog osnovnog, gorko ironičnog nukleusa, grana se gusta mreža drukčijih ironijskih postupaka, da bi je autor nijansirao sve do tananih humornih iskri, a sve u cilju građenja složenog mehanizma distance, kako od vremena o kojem se pripoveda i pripovedne građe, tako i od vlastitog pripovedanja kao mogućnosti da se njime iskaže konačna, jedinovladajuća istina. Distanciranje tako postaje način mišljenja, ugao gledanja na stvari, mogućnost objektivizacije, prostor za stalnu korekciju odnosa prema stvarnim i fiktivnim okvirima romana, prodor intelektualne svesti, te prema tome i nadgradnje onoga što postoji u znanju, osećanjima i sećanju.
Roman Janka Vujinovića "Vučji nakot", uspešno korespondira sa istorodnim tipom proze u našoj savremenoj književnosti (sa ]osićevim "Deobama", na primer, ili "Isterivanjem boga" Mladena Markova) i na taj način se uliva u jedan bitan, vitalan tok savremene srpske proze koja svedoči o suštini i vaspostavljanju našeg nacionalnog bića i njegovog identiteta u vremenu i prostoru.
"Borba", Beograd, 27-28. 12. 1986.

Izvodi iz kritika
Vuk Cerović
… Janko Vujinović u romanu "Vučji nakot", na istorijsku i političku pozornicu kontroverznih, razumljivih i nedokučivih poslijeratnih zbivanja i lutanja izvodi srbijanskog seljaka, ne jednog, već sve stanovnike sela Kurjaci u Jadru, u teškim, mučnim, nezaboravnim godinama između 1945. i 1950. godine, dakle u vrijeme kada se pokazalo da ni putevi socijalizma nijesu onako pravi i lišeni raskrsnica…
… Vujinovićevo slikanje vlasti i prilika u selu Kurjacima je mnogostrano živo, obojeno veoma jakom humorističnom bojom, koja nam pomaže da lakše prihvatimo te smiješne ljude koji izigravaju vlast a ne shvataju je, za koje ne postoji zakon iznad naređenja, niti kakav drugi princip. U ovom pogledu Vujinović je otišao korak dalje od Ćopića, skinuo je maske sa lažnih svetaca, pa i prikazao u njihovoj razgolićenoj ljudskoj suštini koja ih nimalo ne izdvaja od ostalih seljaka, od "nesvjesne mase". Pri tom ni sam način na koji se neki od tih ambicioznih malih Staljina gura u redove vlasti i partijsku ćeliju, nije uvijek častan, ni lišen karijerizma, poltronstva, snobizma...
Radnnj aromana protiče kroz smiješne i stalne sukobe između vlasti koja ne zna šta treba raditi, još manje kako to treba da radi, i sela koje to zna još manje, ali zna da mora svaki kup kad se pred školom čuje truba, ili harmonika, ostaviti sve poslove i doći na zbor, na miting, da odsluša govore i govorancije. Kroz sukobe veoma slične onima kroz koje prolazi rusko selo u Vojinovićevom romanu "Doživljaji vojnika Čonkina".
Izraz, Sarajevo, 1-2. 1987.

Tvrtko Kulenović
… Međutim, taj lirski postupak ne zadržava se na planu jezika, nego se, uspešno, upliće i u organizaciju romaneskne građe: dok je kod Danka Popovića pripovedanje "linijsko", odvija se u jednosmernom narativnom vremenu, kod Vujinovića je "cirkularno", tako da se epizode o surovosti dečaka koji kamenuju pse i rastržu mačke s početka romana način koncentričnih krugova kasnije nastavljaju u epizodama ljudske surovosti u ratu. Zato mi izgleda nepotrebno govoriti o tome da li ovaj roman dovršen ili nije: on se u svakom svom koncentričnom krugu ponovo dovršava. I na svakom zatvaranju kruga ispisuje i otvara prolaze u novi koncentrični krug, ka novim događajima…
… Ovaj primer uz to pokazuje da i kod Vujinovića postoji skaz, to jest čitavi obimni delovi naracije u kojima pojedini likovi, ili još tačnije jedan kolektivni lik, preuzima na sebe ulogu pripovedača. To svedoči o jednoj težnji ka ploifoniji kod Vujinovića, koja nije polifonija samo u onom smislu u kojem je Bahtin nalazi kod Dostojevskog, kao pravo svakog lika na vlastiti glas i vlastiti horizont u romanu. Polifonija se ovde ima shvatiti konstruktivno i doslovno: "Vučji nakot" podseća na hor glasova u kome, kao što se iz citiranog odlomka vidi, i humorni tonovi imaju svoje, važno, mesto.
Polja, Novi Sad, 1989.

Milovan Vitezović
… Janko Vujinović složenu priču svog romana, koji se u isti mah može uzeti kao roman stanja (mučnog) i roman zbivanja (u tragičnim lomovima), sve pod istim koracima, pod istom kapom nebeskom i u istom selu Kurjaci. Osnovna nit priče utkana je vešto u bogato prozno kazivanje o narodu, o njegovom usudu, o njegovoj sudbinskoj vezanosti za mitologiju, jer je kraj samo u mitologiji, kao u poslednjem zbegu i mogao opstati, u bratstvu sa vucima. U tom bratstvu Srbi i vuci su se toliko pomešali, da se odavno ne zna ko je kome u čoporu, zato se Vujinovićevo i selo zbivanja zove Kurijaci, a skoro svi junaci bilo u imenu, bilo u prezimenu, imaju osnovni vučji koren (što je konačno slučaj i sa samim piscima Vojinović=Vujinović)….
… Tako i vuci i narod pokažu zube vlasti i ponovi se da je običaj od sela stariji i da selo može i propasti, ali da običaj ne sme propasti. Vremenu socrealističkog života, Vujinović je suprotstavio mitologiju. Ideologija je pokazala moć, a mitologija čudo. Ko je dobio? Glava je starija od knjige. Međutim, ovo je priča o vremenu kad knjiga nije bilo, a od glave ništa nesigurnije.
Jež, 24. 10. 1986.

Mihailo Blečić
… Gradeći tako priču heterogene strukture Vujinović, prividno sporim ritmom i gotovo klasičnim postupkom, u stvari realizuje pripovest u kojoj ima svega onoga što čini vrline modernog proznog iskaza. Iskaza u kome je teško razlučiti stvarno od fantastičnog, kolektivnog od individualnog, lokalno od univerzalnog, mitsko od savremenog... A kada se svemu tome doda tako primetna isprepletanost smešnog i tragičnog, lepota paradoksa i jezička perfekcija, onda je jasno da je Vujinović napisao knjigu kojom se obezbeđuje literarna trajnost jednog neobičnog sveta. Leksika romana "Vučji nakot", naoko starovremska, odnegovana na jezičkoj tradiciji Jadra i Rađevine vraća nas kazivačkim praizvorima. Jezik Vujinovićevih junaka očišćen je od svakog oblika zagađenja, lišen nasilja i mode, čedan i izvoran, prepun duha i zvučnosti. Jezik koji smo, na žalost, zaboravili i odbacili.
Radio TV revija, 10. 04. 1987.
Dobrivoje Mladenović
… Na širom pripovedačkom planu romana, istorijskoj i socijalno-političkoj fresci srpskog sela i seljaka, Vujinović fiksira tri prelomne godine: 1914, 1941. i 1948. godinu. Iz potere, koja ima svoje osnovno i ironično-parabolično značenje, organizovane na Savindan 1948. godine, kao iz kristalizacione tačke, u retrospekciji, granaju se tri toka priče ovog romana. Njih zaokružuje sloj fantastike koji ima podlogu u slovenskoj mitologiji, u uvodnom poglavlju, i naučno poduprt iskaz, o vuku-zlu, u pretposlednjem poglavlju ovog obimnog romana. Poslednje poglavlje ima funkciju dramskog epiloga...
… Vešto ukrštajući deskripciju i dijalog, Vujinović je povešću o jednom srbijanskom selu na stalnoj istorijskoj i političkoj vetrometini, paradigmatično predstavio univerzalnu sudbinu sela i seljaštva: ratar, ne svojom voljom, postaje ratnik, kućanik postaje ubica, a kad sve bure prođu, kad se sve stiša, njemu opet ostaje da obnavlja zemlju i hrani narod…
… Kompoziciono, roman je neobično i uspešno rešen; arhitektonika romana čvrsto se drži iako povest ima nekoliko naratora i više uglova pripovedanja…
"Ekspres Politika", Beograd, 9. 08. 1986.

Aleksandar Jovanović
… Svoj roman o hajci na vukove januara 1948. godine, na dan sv. Save, Janko Vujinović završava neobičnim susretom: visoko u planini više sela, jedan naspram drugog, sučenjeni su Jugoslav Vukojević, vođa hajkača, predsednik narodnog odbora i sveti Sava lično, zaštitnik vučjeg čopora. Prvi je naoružan, okružen skojevcima, drugi, shodno predanju, kreće se pomoću ukrašenog štapa i ispred snažnih, na sve spremnih vukova. Susret neravnopravnih, uprkos Jugoslavljevom potezanju oružja, zavrašava se odustajanjem od potere i neveselim povratkom u selo…
… Do ove završne slike stiže se nekom vrstom panoramičnog pripovedanja. Roman počinje mitskim prizorom sleđenih, zaustavljenih nebesa januara 1948. godine, da bi se u sledećim poglavljima uvodili novi pripovedni tokovi: istorija Vuka Vukojevića, trostruka priča o dečjim igrama, razgovor radoznalog i nestrpljivog mladića (po svemu sudeći, pripovedač) sa Bogdanom Džambasom, koji je prvi, zakratko, ustao protiv okupatora, a sada postaje umoran i ironičan komentator ratnih i poratnih zbivanja, pripreme članova odbora za hajku na vukove, itd. Tih nekoliko pripovedačkih tokova, međusobno isprepletanih i isprekidanih, raspoređeno je u dvadeset i pet poglavlja, sugerišući nam jednu mozaičku sliku poratnih zbivanja u imaginarnom selu Kurjacima, u zapadnoj Srbiji….
Književne novine, Br. 721, Beograd, 1. 12. 1987.

Rodoljub Ivanović
… Ritam i jezik Vujinovićeve proze privlače pažnju književnih teoretičara i lingvinista, a izdašna će knjiga i psiholozima pružiti obilje građe…
… Ako se "Vučji nakot" ne može proglasiti revolucionarnim i obnoviteljskim, ono pouzdano valja reći da je ovo zrelo delo značajna prinova na tzv. tvrdoj liniji srpske proze…
"Lozničke novine", Loznica, 10. 10. 1986.

Svetislav M Stanišić
… Roman "Vučji nakot" Janka Vujinovića se nekim svojim bitnim karakteristikama "uklapa" u tokove savremenog jugoslovenskog romana. Navedimo neke: antidogmatski stav piščev prema problematici koja se nalazi u tematskoj osnovi romana, osnovi koja ne može biti nezanimljiva i koja, sama po sebi, videćemo, garantuje komunikaciju, kao i traganje za originalnim romaneskim oblikom koji u priličnoj meri odstupa od klasične romaneskne strukture. Pogledajmo malo pažljivije šta nam donosi ova knjiga čije drugo izdanje je, koliko smo obavešteni, u pripremi, što svedoči, pre svega, o njenom dobrom prijemu, ali i još ponečemu…
… Na prvoj stranici romana nalazimo jedno snoviđenje, fantazmagorično-mitsku sliku koja počinje rečima: "A onda, licem na Svetog Savu, 27. januara, po novom kalendaru, iznad sela Kurjaka - otvori se nebo". Nebom plove slike srpskih stradanja od dolaska na Balkan do najnovijeg doba, do naroda "koji opet s Kosova na sever beži, po ko zna koji put". Godina je 1948, selo Kurjaci u dolini Jadra u zapadnoj Srbiji (ime sela je izmišljeno, ali samo ime jer bi se u ovom mogla prepoznati mnoga srpska sela). Na kraju romana nailazimo na još jednu sliku koja, na mitskom planu, korespondira sa uvodnom: to je susret u planini predsednika MNO Jugoslava Vukojevića sa svetim Savom, čobaninom okruženim snažnim vukovima. Ovi predsednikovim snoviđenjem uspostavljen je okvir u koji je stao život živih (i mrtvih) Kurjačana…
… Dinamiku pripovedanja pisac uspešno ostvaruje pripovedačkom polifonijom (pripovedanje u trećem licu, kazivanje Bogdana Xambasa u prvom licu, dijaloške partije, povremeno obraćanje čitaocu). Vujinovićeva rečenica je nejednake dužine, ali uvek razumljiva, primetan je udeo razgovornog, svakodnevno-komunikativnog jezika u njoj, ali, ponekad, i izvesna stilizacija u smislu svečano-ozbiljne-epske intonacije koja se, uspešno, postiže više specifičnim rasporedom reči no upotrebom arhaizma i drugih, već prilično zaboravljenih jezičkih kategorija. Pisac poznaje jezik ovog naroda i nemoguće je ne osetiti svu draž i lepotu govora i žive narodne reči koje se, nepravedno i neshvatljivo kako, polako zaboravlja.
Venac, Gornji Milanovac, br. 150, mart 1987.

Dragan Radović
… Radnja romana Janka Vujinovića "Vučji nakot" odvija se, delom, u vremenu koje je uveliko postalo predmet interesovanja savremene srpske proze. I dok se većina naših novijih proznih ostvarenja bavi prvim posleratnim godinama kao izdvojenim celinama, u Vujinovića je njihovo mesto ukomponovano u centralnu radnju punu protivurečnosti. Godine su prikazane kao detalji istorijskog toka uz naglašavanje nekoliko prelomnih događaja iz naše istorije 20. veka. Tako odabran prikazivački plan aktuelizuje fabulu, grubo je konstruišući i oduzimajući joj estetsko. Pod neuverljivim izgovorom da tako likovi misle, mnogi detalji poznati su iz uxbenika istorije, ne retko deluju banalno te narušavaju lepotu priče i njenu razuđenost i sočnost...
"Bagdala" Kruševac, januar-februar 1987.

Branislav Petrović
… Vujinović postavlja mnog apitanja čije je ishodište u kasnijem iskustvu, u istorijskoj spoznaji, u intelektualnom promišljanju. Od tih "ranih jada" brižljivo je sačuvana i odnegovana samo vizija te velike dečjim očima zauvek uhvaćene ljudske drame pod ravnodušnim nebesima.
U "hroničarskim" stranicama (koje su rezultat nadgradnje) postavljena su mnoga opora pitanja istorije, razotkrivene su mnoge fabule, skinuta je pozlata sa mnogih slika kojima su ilustrovane školske čitanke.
Iz Recenzije za izdavača

Dušan Balan
… Preplitanje sadašnjosti i prošlosti nije nov postupak u romanu, ali je ovde znalački i nenametljivo upotrebljen. Razbijena je, tako, monotonija kazivanja…
… Vujinović precizno slaže prozni mozaik, nenametljivo zatvarajući celinu. U tom mozaiku poneka rečenica zasvetli jače. Poslednje poglavlje romana "Običan susret" efektan je završetak ove proze…
"Borba", Beograd, 18. 06. 1987.

Sava Ćeklić
… Svi pripovjedački tonovi u dvadeset i pet poglavlja, koliko ih je u ovome romanu, sa dosta usporenim tokom radnje i brojnim digresijama, nisu zasmetali da se u "Vučjem nakotu" ostvari moderna romansijerska struktura…
"Oslobođenje", Sarajevo, Broj 13860, 21. 01. 1987.

Ljubomir Ćorilić
… Iz magme kolektivnog sećanja prisete se napeva, pevaju: Evo vuji slanine, slanine! S
Već i ovo sažeto fabuliranje, romana "Vučji nakot" dovoljno govori o epskoj liniji pripovedanja. Roman je zamišljen kao alegorijska priča u kojoj je hajka samo usputni predmet prikazivanja. Cilj je stvaranje tipske atmosfere u kojoj se neposredno i na sugestivan način saopštava istina o ljudskim tragedijama kao posledicama velikih lomova u vreme i posle ratova. Obilato se služeći retrospekcijom kao mogućnošću prizivanja sećanja i podsvesti, autor vešto prepliće događaje iz 1948. sa onim iz 1914. i 1941…
… Po savremenosti pripovedačkog postupka, osobenom tretmanu teme i lepoti jezika, roman "Vučji nakot" jedan je od najboljih u nizu prošlogodišnje romaneskne produkcije u srpskoj književnosti.
"Provincija", Šabac, Broj 47, januar-mart 1987.

Svetlana Velmar Janković
"...Ova knjiga je povest o jednom srbijanskom selu, Kurjacima, i unekoliko o srbijanskom selu uopšte. To je povest o tragedijama u životima naših seljaka, tragedijama čiji se sled vrtoglavo ubrzava u godinama velikih ratova ili u godinama velikih istorijskih preloma: 1914, 1941, 1948 su istorijske tačke od kojih se i iz kojih se šire krugovi zbivanja. Zločini, pogibije, ubistva, izdaje su u pozadini ove povesti koja se najvećim delom događa početkom 1948, u januaru, na Savindan, kada po ciči zimi narodna vlast naređuje hajku na vukove a seljani nepoverljivi prema vlasti, suprotstavljaju se vidom otpora koji je više posredan nego neposredan. Posredan otpor motivišu sećanja, individualna i kolektivna, nacionalne legende i mitovi. Glas kolektivne podsvesti Vujinović naročito upečatljivo priziva pri kraju knjige, u sceni u kojoj se okupljenom narodu priviđa prisustvo mitološke ličnosti - drevnog čobanina sa likom Svetog Save..."
Iz Recenzije

Milutin Srećković
...Sve se u Vučjem nakotu složilo u priču od izrazite životne punoće: sudbina sela u prvim godinama poslednjeg rata; mitski impulsi kolektivnog pamćenja u egzistencijalnom i istorijskom iskustvu jadarskih seljaka i dramatična ekspresija njihovih pojedinačnih života; osećanje tragične, iskonske kobi čovekove i njena arhetipska sublimacija; simboli romanesknog prostora i stilski postupak pun maštovito nijansiranih distinkcija. Vujinović je nastojao da dovrši univerzalni smisao drame postojanja, da nasluti tajnu koja sadrži nerazmrsivu spletenost bivanja i prolaznosti. Samo u tako širokom horizontu ovog romana mogli su nastati njegovi živopisni junaci, među kojima se naročito izdvaja Bogdan Džambas, čija bogata umetnička tekstura ima u sebi nešto od najfinije i najređe književne tvari..."
Iz prikaza

index I bibliografija I recenzije I cv srpski I cv english I kontakt](vucji_files/shapeimage_1.png)
